| Wywiad#1: Jak zapisałem Hannę Krall |
|
|
| 15.01.2008. | |
Z Jackiem Antczakiem rozmawia Magdalena Karst (PDF) Magdalena Karst: "Reporterka. Rozmowy z Hanną Krall" nie jest klasycznym wywiadem-rzeką. Swój wkład w tworzenie tej książki zamyka pan w słowach: wybór, kompozycja, uzupełnienie oraz dokumentacja. Na czym właściwie polegała pana rola?Jacek Antczak: Moja bohaterka mawia, że zapisuje, to, co powinno być zapisane. Że jest protokolantką, "sumiennym researcherem". To może ja miałem podobną rolę w odniesieniu do niej. Byłem researcherem Hanny Krall. Trudno jest być researcherem wielkiej reporterki? Trudno, ale fantastycznie. Zbiera się jej porozrzucane, a przecież tak ważne słowa, jej zapomniane czasem wypowiedzi i opowieści o reportażu, reporterach, niezwykłych bohaterach jej książek, czy o własnej biografii. A potem czeka się, co z tego wyjdzie, co na to powie Hanna Krall, researcherka życia. I ma się poczucie, że robi się coś ważnego, że zapisuje się Hannę Krall - jej słowami. To fascynująca przygoda dla reportera. Dzięki tej książce miał pan szansę współpracować z Hanną Krall. Nie czuł się pan tym onieśmielony? Dla dziennikarza, wiem to od wielu z nich, spotkanie z Hanną Krall na pewno wymaga odwagi, a wspólna praca nie jest łatwa. Tym bardziej, że kiedy rozmawialiśmy o naszej książce, o życiu, o ludziach czy po prostu żartowaliśmy sobie, cały czas miałem poczucie, że siedzę sobie naprzeciwko niesamowitej reporterki, która jest dla mnie kimś więcej niż dziennikarką i kimś więcej niż pisarką. Chociaż mam naturę ryzykanta, wymagało to ode mnie pokonania jakieś wewnętrznej bariery. Potrzebowałem na przykład dużo czasu, zanim odważyłem się pokazać jej książkę z moimi reportażami, chociaż mnie o to prosiła. Ale zabrakło mi już odwagi, żeby z nią o nich porozmawiać. Uciekłem od tematu. Hanna Krall jest bardzo czujna. Pamiętam naszą pierwszą, telefoniczną rozmowę. Ani na chwilę nie wyszła ze swej roli i cały czas zadawała intrygujące pytania. Na przykład: czy historię stu lat kamienicy można zawrzeć na stu stronach? Co pan wtedy odpowiedział? „Pani Haniu, pani pewnie udałoby się na pięćdziesięciu, ale sto stron powinno być w sam raz”. To była szczera odpowiedź, nigdy nie podlizywałem się reporterce, to by była zła taktyka. Hanna Krall pisała wtedy "Wyjątkowo długą linię". Najpierw zrobiła mi wstępny egzamin z własnej twórczości (śmiech), a dzięki temu pytaniu dowiedziałem się nad czym pracuje. Po miesiącach wspólnej pracy czuje się pan jednym z jej uczniów? Recenzentka "Gazety Wyborczej" napisała o "Reporterce": On rozmawiał, a ona dawała mu szkołę. To zdanie świetnie oddaje charakter naszej współpracy. To było dla mnie fantastyczne doświadczenie - obserwować Hannę Krall przy pracy. Ale nigdy nie byłem i nie będę jej ślepym naśladowcą. Choć z pewnością wiele się od niej nauczyłem. Można powiedzieć, że miałem szczęście dostać kilka lekcji. I to praktycznych. "Reporterka" pokazuje zawodową drogę, jaką przeszła Hanna Krall - od uczennicy do mistrzyni. Istnieje analogia pomiędzy tym, jak początkująca dziennikarka Hanna Krall przyjmowała uwagi na temat swojej twórczości od Mariana Brandysa, a tym jak uczniowie doświadczonej Hanny Krall przyjmują jej krytykę. Jednym z ulubionych uczniów reporterki jest Mariusz Szczygieł. Ale ona była tylko w tym sensie jego nauczycielką, że czytała jego teksty i o nich rozmawiali. No, trochę tam kreśliła (śmiech). Ale Hanna Krall stara się niczego nikomu nie narzucać, tylko wskazywać właściwy kierunek. Kiedy odkrył pan Hannę Krall - reporterkę?  Studiowałem kulturoznawstwo, kiedy na poważnie zainteresowałem się reportażem. W Hannie Krall odnalazłem mistrzynię. To był przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, wtedy już pisała o Zagładzie, wychodziły jej książki: "Sublokatorka", czy "Okna". Na własną rękę szukałem jej starych reportaży - tych z "Polityki", moim zdaniem znakomitych, nikt tak nie pisał. To właśnie dzięki tym lekturom pomyślałem o dziennikarstwie. Ale bardzo ambitnie - uznałem, że jeśli pójdę w tę stronę, to też zajmę się reportażem. Parę lat potem to się spełniło - w redakcji pisałem pięć newsów dziennie, a popołudniami spotykałem się z bohaterami moich większych tekstów, cały czas szukałem tematów i ludzi, którzy zasługiwali na opisanie. Na początku lat 90. zacząłem dodatkowo studiować polonistykę. U profesora Stanisława Beresia pisało się prace magisterskie o biografiach pisarzy. Moi koledzy pisali o Szymborskiej, Wojaczku, Karpowiczu, ja wybrałem Krall. Ale bardzo szybko zrezygnowałem. Zobaczyłem, że Hanna Krall jest osobą bardzo tajemniczą i pomyślałem, chyba z przekory, że powinna taką pozostać. O niej można by napisać genialny reportaż, ale mogłaby to zrobić tylko Hanna Krall. Ale wiele materiałów, często unikalnych, miałem zebranych.
Rozmowa Magdy Karst powstała dla „PDF”, pisma studentów Wydziału Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego (publikacja czerwiec 07 pt. „Prapoczątki reporterki”), opublikowana również w portalu internetowym „kulturaonline.pl”: http://www.kulturaonline.pl/Jacek,Antczak,Jak,zapisalem,Hanne,Krall,tytul,artykul,1328.html |
|
| Zmieniony ( 15.01.2008. ) |
Sześć lat temu uczestniczyłem w spotkaniach reporterów prowadzonych przez Marka Millera. Marek powiedział mi wtedy o projekcie książki, nazwanym roboczo "3xK. Polska Szkoła Reportażu". Ta książka miała być kompilacją wywiadów, jakich w ciągu całego swojego życia udzieliła trójka największych polskich reportażystów: Krall, Kapuściński, Kąkolewski. Ja zająłem się częścią poświęconą Hannie Krall. Marta Sieciechowicz spotykała się z Kąkolewskim, a Ania Fidecka z Kapuścińskim. Zgromadziłem obszerny materiał - zajmuje mi już pół szafy. Ostatecznie projekt "3xK" nie wypalił i każde z nas poszło w swoją stronę. Marta napisała książkę o Krzysztofie Kąkolewskim. Mnie było po drodze z Hanną Krall i postanowiłem kontynuować pracę we własnym zakresie. Znalazłem wydawcę, który zachwycił się pomysłem i wraz z Mariuszem Szczygłem pomogli mi namówić Hannę Krall do udziału w kontynuowaniu pracy nad książką.
To książka dla wszystkich, ale mam nadzieję, że będzie ciekawą lektura dla dziennikarzy, którzy chcą prześledzić zawodową drogę Hanny Krall i dowiedzieć się czegoś więcej o jej warsztacie. Jest to też książka dla adeptów reportażu, przyszłych reporterów - taki inny podręcznik, który odpowiada na kilka ważnych pytań.
